توجه: این متن سال گذشته و قبل از برگزاری دومین دوره نوشته شده است. نهم تا 15 مرداد امسال، سومین دوره علمی دعوت برگزار خواهد شد.

مقدمه

پس از برگزاری موفقیت آمیز نخستین دوره - که برای دانشجویان رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه السلام برگزار گردید- دوره دوم در سطح دانشجویان رشته ارتباطات دانشگاه‌های تهران برگزار خواهد گردید. بدین ترتیب شبکه ای از دانشجویان و پژوهشگران دانش ارتباطات که علاقه‌مند به مباحث نظری بوده و به ویژه مطالعات اسلامی و بومی بوده شکل خواهد گرفت. در این قسمت به طرح مباحثی در رابطه با ساختار کلی دوره دوم خواهیم پرداخت و اطلاعات تکیملی در رابطه با هر کدام از بخش‌ها را در یادداشت‌های بعدی بخوانید.

ساختار کلی دوره

دوره دوم به مدت یک هفته از 10 تا 16 مرداد ماه 1388 در دانشگاه امام صادق (ع) برگزار خواهد گردید. دو قالب کلی برای برنامه‌ها در نطر گرفته شده است. قالب نخست سخنرانی‌ها و ارائه‌ها می‌باشد. این سخنرانی‌ها در قالب دو جلسه 100 دقیقه‌ای از روز شنبه تا پنجشنبه، صبح‌ها برگزار خواهد گردید. پس از طرح مباحث سخنرانان محترم، فرصتی برای پرسش و پاسخ فراهم خواهد گردید.

همانگونه که از نام دوره برمی‌آید در دوره دوم و در قسمت سخنرانی‌ها در تلاش هستیم که با بررسی بنیان‌های نظری دانش ارتباطات، از منظری نو به این دانش نگاه کنیم. هر حوزه دانشی مبتنی بر یک سری مباحث و مفاهیم بنیادین است که بدون فهم آن ها نظریه پردازی در آن علم صورت نمی گیرد و این مشکل اساسی ارتباطات در ایران است. در حالی که عمده مباحث ارتباطات در ایران تنها در برخی مباحث در حوزه رسانه و جامعه اصلاعاتی و مباحث اینچنینی خلاصه می‌شود اما حوزه‌هایی از ارتباطات وجود دارد که دارای اهمیت بسیاری بوده و علاوه بر این با فرهنگ اسلامی و ایرانی ما نیز سازگارتر است. در این دوره تلاش داریم به این نوع از مباحث بپردازیم.

از آنجا که بسیاری از گره‌های آموزش و پژوهش ارتباطات در ایران به مسائل مبانی برمی‌‌گردد، تلاش گردیده است تا علاوه بر افراد برجسته و صاحب‌نظر در حوزه ارتباطات، از اساتید و صاحب‌نظران سایر حوزه‌ها از جمله فلسفه و علوم اجتماعی و نیز علوم اسلامی که علاقمند به مباحث حوزه ارتباطات بوده و در فعالیت‌های پژوهشی خود به این حوزه‌ها نزدیک شده‌اند نیز استفاده گردد. موضوعاتی هم‌چون "اسلام و ارتباطات"، "فلسفه و نظریه ارتباطات"، " بررسی علوم ارتباطات در ایران"، "ارتباطات سیاسی و دیپلماسی عمومی" و ... از جمله موضوعات مطرح در سخنرانی‌های می‌باشد. (عناوین سخنرانی‌ها و سخنرانان را در یادداشت‌های بعدی وبلاگ بخوانید)

سخنرانان دوره دوم عبارتند از:

1-    آیت الله محمد تقی مصباح یزدی

2-    حجه الاسلام سید مهدی میرباقری

3-    پروفسور سید حمید مولانا

4-    دکتر غلامحسن ابراهیمی دینانی

5-    دکتر ابراهیم فیاض

6-    دکتر سعید زیباکلام

7-    دکتر غلامرضا آذری

8-    دکتر فؤاد ایزدی

9-    دکتر حسن عباسی

بخش دوم جلسات روزانه را میزگردهای "واکاوی مسائل روز ارتباطات در ایران" تشکیل می‌دهد. به جهت تنوع در طراحی‌ها و جلب علایق و سلایق مختلف شرکت‌کنندگان و در جهت متعادل شدن ثقل نظری و عملی دوره، عصر هر روز مسائل و مشکلات واقعی در حوزه ارتباطات به بحث و بررسی کارشناسان و دانشجویان گذاشته خواهد شد. هر میزگرد متشکل از یک کارشنان به عنوان مدیر بحث و سه ارائه دهنده خواهد بود که از جنبه‌های مختلف به موضوع بحث خواهند پرداخت. این جلسات به صورت چالشی و با مشارکت شرکت‌کنندگان برگزار خواهد گردید. (اطلاعات دقیق‌تر در این زمینه را در یادداشت‌ها بعدی وبلاگ بخوانید)

برنامه‌های جنبی

مستندهای تلویزیونی همواره برای دانشجویان و به ویژه دانشجویان رشته ارتباطات جذاب می‌باشد مخصوصاً اگر در رابطه با اسلام و ایران باشد. در چند سال اخیر، ایران بسیار مورد توجه شبکه‌های خارجی بوده است و مستندهای زیاد و جالب‌توجهی در این زمینه تولید شده است. روزهای دراز تابستان فرصتی برای دانشجویان فراهم خواهد ساخت تا پس از فراغت از بحث‌های نظری و مشارکت درس میزگردهای داغ روزانه، به تماشای جدیدترین مستندهای شبکه‌های غربی درباره اسلام و ایران بنشینند. در این قسمت و به تناسب از حضور کارشناسان محترم برای نقد و بررسی این مستندها نیز استفاده خواهد شد. (اطلاعات دقیق‌تر در رابطه با عناوین مستندها ار در یادداشت‌های بعدی وبلاگ بخوانید)

در پایان دوره و متناسب با ایام مبارک نیمه شعبان، سفر زیارتی قم در نظر گرفته شده است.

 اردوی علمی- تفریحی کوتاه مدت کاشان نیز به برنامه‌های دوره دعوت اضافه خواهد شد تا مجموعه‌ای کامل برای دانشجویان فراهم گردد. لازم به ذکر است به شرکت‌کنندگان فعال دوره، از سوی نهادهای برگزار کننده گواهینامه‌ی شرکت در دوره اعطا خواهد شد. 

اشاره

پیشینه‌ی برگزاری دوره‌ی علمی- پژوهشی "دعوت"[1] به مرداد ماه سال 1387 برمی‌گردد. فلذا پیش از ارائه‌ی برنامه‌ی طراحی شده ابتدا  نخستین دوره دعوت – که از سوی انجمن علمی دانشجویان رشته معارف‌اسلامی و فرهنگ و ارتباطات با همکاری بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق (ع) برگزار گردیده بود -  و دستاوردهای آن را به طور مختصر مرور می‌كنیم.

به حول و قوه‌ی الهی و با تلاش دانشجویان رشته‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات و همچنین با حمایت‌های بی دریغ دفتر برنامه‌ریزی پژوهش دانشگاه امام صادق (ع)، نخستین دوره‌ی علمی‌پژوهشی دعوت با موفقیت برگزار گردید. "برنامه‌ریزی صحیح و اصولی" صورت گرفته در طراحی، اجرا و پی‌گیری خروجی‌های طرح باعث گردید تا در سال "نوآوری و شکوفایی" فعالیت بدیعی صورت گیرد و هم در قالب اجرای کار و هم در خروجی‌های شاهد نوآوری‌های قابل توجهی باشیم.

طرح برگزاری هفته‌ی دعوت بر مبنای نیازسنجی‌های صورت گرفته از دانشجویان ارائه گردید و تجربه‌ی پنج ساله‌ی دانشجویان این رشته در ترکیب با مشاوره‌های صورت گرفته با اساتید محترم چارچوب‌های نظری مورد نیاز را فراهم آورد. بدین ترتیب این خود دانشجویان بودند که نیازهای خود را تشخصی داده، برای پاسخگویی به آن‌ها برنامه‌ریزی کرده، برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته را اجرا کرده و خود نتایج آن را پی گرفتند. طراحی چندگانه‌ی اهداف و اجرای مشارکتی برنامه جزو ابتکاراتی بود که منجر به موفقیت این طرح گردید.

شرح برگزاری دوره

نخستین دوره‌ی علمی‌پژوهشی دعوت از 5 تا 10 مرداد و در  طی 5 شبانه‌روز در دانشگاه امام صادق (ع) برگزار گردید. ثبت‌نام‌کنندگان در دوره از ورودی‌های مختلف دانشجویان رشته‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات بودند که امکان اسکان برای آن‌ها در خوابگاه دانشگاه فراهم گردیده بود.

در هر روز علاوه بر جلسه‌های غیر رسمی و شبانه که عمدتاً در محل اسکان صورت می‌گرفت، سه جلسه‌ی سخنرانی در سالن شهید مطهری دانشگاه در نظر گرفته شده بود. علیرغم این که تعهد مجریان به برگزاری 8 جلسه در طول دوره بود، اما به حول و قوه‌ی الهی، تمام جلسات طراحی شده با موفقیت برگزار گردید. افزون بر جلسه‌ی نخست که به تبیین اهداف و برنامه‌های دوره اختصاص یافته بود، 14 جلسه‌ی دیگر برگزار شد که عبارتند از:

بر سخنرانی‌های ارائه شده و ترتیب آن نظام موضوعی و چارچوب نظری بسیار روشنی حاکم است. در واقع کلیت مباحث را می‌توان در چهار دسته قرار داد. در دسته‌ی نخست به طرح تأملات و مباحثی در حوزه‌ی ارتباطات پرداخته شده است. در ادامه توجه خود را به موضوع فرهنگ معطوف ساخته و از منظرهای مختلف موضوع فرهنگ را مورد واکاوی قرار داده‌ایم. بحث سوم در رابطه با رشته‌ی معارف‌اسلایم و فرهنگ و ارتباطات و مباحث پیرامونی آن می‌باشد. و در دسته‌‌ی آخر تلاش کرده‌ایم به برخی مطالعات موردی نزدیک به این فضا بپردازیم. البته چارچوب نظری حاکم بر مباحث به طور تفصیلی در خروجی نهایی اثر می‌آید.

بررسی اجمالی دستاوردهای دوره‌ی دعوت

علیرغم محدودیت‌های بسیار زیاد حاکم بر چنین نوع فعالیت‌هایی - هم‌چون دانشجو بودن تیم طراح و مجری دوره، محدودیت زمانی برای طراحی، محدودیت بودجه‌ای و ...-  در زیر سایه‌ی الطاف حضرت ولی عصر (عج‌الله تعالی فرجه‌الشریف)، هفته‌ی دعوت در سطح بسیار بالایی برگزار شد. به گونه‌ای که ما هم حضور اساتید برجسته‌ در حوزه‌های مختلف فرهنگ و ارتباطات را داشتیم و هم استقبال گرم دانشجویان رشته. به طور کلی می توان گفت دستاوردهای دوره‌ی علمی پژوهشی دعوت، بسیار بیشتر از آن چیزی بود که خود پیشبینی می‌کردیم.

یکی از دستاوردهای قابل توجه دوره‌ی دعوت، ایجاد انگیزه، فراهم‌ساختن فرصت‌های انجام پژوهش‌های تیمی و معرفی حوزه‌هایی برای پژوهش و اندیشیدن برای دانشجویان رشته‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات بود. با توجه به نوپا بودن این رشته و ابهام‌های موجود در فضای نظری رشته، ضرورت ترسیم یک چارچوب نظری که راهگشای دانشجویان در حوزه‌ی پژوهش باشد دو چندان می‌نمود. طبعاً برگزاری یک دوره‌ی علمی و پژوهشی در بازه‌ای که دانشجویان از فضای معمول درس‌ها به دور بوده و می‌توانند با فراغت بال به تفکر و تأمل بپردازند، می‌تواند تأثیرات قابل توجهی در ایجاد انگیزه برای مطالعه و تحقیق و نیز ایده‌دهی برای آن‌ها داشته باشد. استقبال دانشجویان رشته از این مباحث، برگزاری موفق جلسات شبانه و مباحثی که در حاشیه‌ی سخنرانی‌ها و جلسات مطرح می‌گردید پاسخ‌هایی برای برخی از سؤالات بنیادین دانشجویان فراهم آورده و ایده‌هایی برای پژوهش و مطالعه و انگیزه‌ای برای حرکت در اختیار آن‌ها گذاشت. به گونه‌ای که تا حدود یک ماه بعد از برگزاری هفته‌ی دعوت، تنها دانشجویان رشته فرهنگ و ارتباطات بودند که در اقامتگاه تابستانی بوده و به مطالعه و پژوهش مشغول بودند.

دسته‌ی دیگر دستاوردهای هفته‌ی دعوت، مربوط به پیشبرد حوزه‌ی دانشی فرهنگ و ارتباطات به ویژه با رویکردی اسلامی و بومی است. در این زمینه، تأکید اولیه‌ی ما بر مباحث مبانی بود که به اعتقاد ما دارای اهمیت بسیار زیادی بوده و بسیار مغفول واقع شده است.

هر حوزه‌ی دانشی مبتنی بر یک سری مباحث و مفاهیم بنیادین است که بدون فهم آن‌ها نظریه‌پردازی در آن علم صورت نمی‌گیرد و این مشکل اساسی فرهنگ و ارتباطات در ایران است. در حالی که مباحث ارتباطات در ایران عمدتاً در موضوعاتی چون رسانه، جامعه‌ی اطلاعاتی و ... دور می‌زند، کماکان سؤالات بسیار بنیادین و مهمی بی‌پاسخ مانده است و حرکتی نیز برای پاسخ به این سؤالات مشهود نیست. در طی هفته‌ی دعوت تلاش داشتیم تا گامی در این راستا برداشته شود.  

خروجی‌ دوره

سخنرانی‌های ارائه‌شده در دوره پیاده شده و ویرایش گردیدند و پس از مقدمه‌ی تفصیلی و تبیین چارچوب نظری مباحث و نیز فصل‌بندی خروجی اولیه، به عنوان خروجی نهایی طرح به زودی در اختیار علاقمندن قرار خواهند گرفت. همچنین از فسلم سخنرانی‌ها نیز در دسترس می‌باشد.

تشکر و قدردانی

طراحی و اجرای این طرح میسر نبود جز با همکاری تمامی دانشجویان رشته‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات. در این راستا لازم است از آقای بدره (به عنوان همکار اصلی طرح) و نیز آقایان بیگلری، بابایی‌پور، خدایی‌مهر، فرخی، دهقان، درویشی، اسماعیل‌زادگان و سایر دوستان که همکاری ویژه‌ای داشتند تشکر و قدردانی لازم را به عمل آورم.

                                                                                                   مهدی یوسفی

دبیر برگزاری دوره دعوت

[1] - محتوای این دوره مباحثی درباره "مبانی فرهنگ و ارتباطات" با رویکرد و تأکیدی اسلامی بود. عنوان این دوره با الهام از آیه 14 سوره ی رعد انتخاب گردیده است : "له دعوۀ الحق". دعوت از مهم‌ترین کلیدواژه‌های قرآنی در حوزه‌ی فرهنگ و ارتباطات است که تمام مبانی و متعلقات آن در قرآن کریم بیان گردیده است. این مفهوم هم متضمن ارتباطات بوده و در مقابل مفهوم پروپاگاندا قرار می گیرد و همچنین نوعی رویکرد و دغدغه فرهنگی در ارتباطات را نشان می‌دهد.